Zerdüşti Parsiler

[Pir Ali Baba]

ZERDÜŞTİ PARSİLER

Parsiler (pehlevi, pārsik, yeni farsça, pārsi, tam manası: „Pārs'lı“), arap istilasından sonra, islamiyeti kabul etmeyerek, İran'dan kaçan zerdüşti iranlılar manasına gelir; bunlar, bazı dolaşmalardan sonra, Hindistan'da Gucarāt'ta yerleşmişlerdir ve burada şimdi 100.000 nufustan fazla (1921 sayımına göre, 101.778) kavmi-dini bir zümre teşkil ederler. Bugün pārsi tabiri İran'da kalmış zerdüştiler için de, İran'da gittikçe kuvvetlenen müsamaha fikrine uymayan ve manası bir az fena olan geber yerine kullanılmaktadır.

Parsilerin Hindistan'da şimdiki yerlerine gelmeden önceki muhaceretleri hakkında bildiklerimizi iki kaynağa dayanmaktadır: bir zerdüşti rahibi olan Navsāri'li Bahman Kay Kabad'ın Yezdigird takvimi ile hicri 969 (M. 1600)'da manzum olarak yazdığı Kişşa-i Sanc'an ve 18'ci asrın sonuna doğru Dastur Şapurei Manockci Sencana (M. 1735-1805) tarafından yazılmış bir eser olan Kişşa-i zartuştyān-i Hindūstān ve bayān-i ātaş bahrām-i navsāri.

Bu kaynaklara göre, ilk zümre sığınmış olduğu Horasan'dan, arap istilasından aşağı- yukarı bir asır sonra, güneye doğru hareket edip, Basra körfezi ağzında Hürmüz adasına varan (751) zerdüştilerden müteşekil idi. Kısa bir ikametten sonra, Kāthiāvār sahilinin günezinde, Cambay körfezinde, Diu adasına göçtüler (766) ve 19 sene burada kaldılar. Seyahatlerine yeniden başlayarak, Sancān'ın yanına geldiler (785) ve mukaddes ateşi oraya yerleştirdiler. Parsi rahiplerinin rivayetine göre, memlekette yerleşme müsaadesini almadan önce, o yerin hakimi olan Cādi Rānāh, 16 şıloka'lık bir takım ile dinlerinin başlıca mükellefiyetlerini ifade ettiler. Sanskritçe ve Gucarāt dilinde bir çok değişik şekilleri bulunan bu şıloka'lardan zerdüşti dini ile hinduizim arasındaki bazı temas noktaları mahir bir şekilde tebarüz ettirilmiştir. İki defa başka zerdüşti mültecileri gelip, Sancān'da olanlara iltihak ederek, süratle gelişen ve Cambay, Bariāv, Bānkāner, Anklesnar'a kadar uzanan bir cemaat teşkil ettiler. Miladi 1000 yılından sonra, yukarı Hindistan'da Parsilerin mevcut bulunduğuna işaret edilmiştir; fakat bu zümrelerin doğrudan-doğruya İran'dan gelen ayrı bölükler olması muhtemeldir.

Miladi 1490 yılında Hindular ile müşterek bir hayat kurmuş olan Parsiler Sultan Mahmud Bigara'nin orduları tarafından Sancān'ı terketmeğe ve mukaddes ateş ile birlikte, Barhūt dağlarına sığınmağa mecbur edildiler. Müslümanların tazyikı sona erince, zerdüşti cemaati yeniden inkişafa başladı. Kişşa-i Sancān'ın verdiği tarihe göre, mukaddes ateş Navsāri'ye Sancān'ın tamamiyle yağma edilmesinden sonra, miladi 1491'de yerleşririlmiştir ve Barhüt ile Bansdah'ta kısa bir müddet kaldıktan sonra, miladi 1516'da yeniden oraya nakledimiştir.

Sūrat'ta mukaddes ateş, 1733'te Pindary'nin akınları neticesinde yerleştirilmiştir; fakat bu şehirde Parsilerin yerleşmeleri 16'cı asrın ikinci yarısında başlar. Parsilerin, bugün Hindistan'da zerdüşti cemaatinin başlıca merkezi olan Bombay'a gittikleri tarih hususunda hiç bir açık bilgi yoktur.

Parsiler, bilhassa zerdüşt dininin ahlaki esaslarının son derecede mükemmel olması sayesinde, Hindistan'da, mukavemetle karşılaşmadan, yerleşmişlerdir. Bu ahlaki esaslar Avesta'da bulunan üç ana kaidede (humata, hūxta, hwarşta: „iyi düşünceler“, „iyi sözler“ ve „iyi işler“) görülüyordu. Onlar her ne kadar kendilerini dinlerini yaymak için her türlü gösterişten daima sakınmışlar ise de, büyük imparatorlar Ekber' zerdüşt dinine kazanmak bahtiyarlığını gördüler.

Namuslu ve çalışkan oldukları gibi, zerdüşt akidesinin ictimai mahiyeti onların garp hayat tarzına yaklaşmalarına mani olmadığından, bugün, şerefliliği ve yaşayış asaleti sebebi ile, çok taktir edilen parlak ve iyi teşkilatlanmış bir cemaati temsil ederler.

Eski zerdüşti dini mirası Parsiler tarafından şayan'i hayret bir dindarlık ile muhafaza edilmiştir. 16'cı asırdan itibaren, dinlerinin bazı hususiyetleri İran'da kalmış olan zerdüştilerden bir takım bilgiler almak gayesi ile, Navsāri'li Çāngā Asā'nın teşebbüsü üzerine, murahhaslar gönderdiler. Bunun neticesinde, Avesta ve tefsirine dair eserlerin yazmalarının aramasına daha çok çalışıldı ve bugün Parsi alimler eski metinleri basmakta öğülecek bir faaliyet göstermektedirler.

Ruhani sınıf, cemaat içinde, hakim bir yer işkal etmekte devam eder; mertebe silsilesi (dastūr, mōbaz, hērbaz) irsi olarak intikal eder. Cemaatin menfatatleri bir heyet (pancāyat, 6 dastūr ile 12 mōbaz'den mürekkeptir) tarafından idare edilir, fakat böyle bir heyetin vazifeleri ingiliz Hindistan'ın umumi hayatı içine girmeleri ile yavaş-yavaş azalmış idi.

Müminler kitlesi (behadin), yeni hayatın icaplarının neticesi olan bazı kolaylıklar müstesna, zerdüştiliğin bütün menasik mükellefiyetlerine uymaktadır. Doğum, dünya nimetlerinden ayrılmayan göstermek için, evin çıplak toprağı üzerinde vukua gelmelidir. Zerdüştilikte, on ikişer iplikli altı ipten meydana gelen örgü „kusti“, muayyen yaşta (7) erkek ve kız çocuğa mobed tarafından kuşatılır. Bele üç kere dolanan bu ip, mecusi dinin esasları olan maniş-i nik „iyi düşünce“, gūş-i nik, „iyi sözl“, kuniş-i nik, „iyi iş“e işarettir. Bu ipe dört düğüm vurulur. Kusti, sadra denen kolsuz gömlek giydirildikten sonra gömleğin üstüne bağlanır.

Cenaze defin merasimi, cesedin akbabaların geldiği süküt kalesi (dahm) üzerine konulmasından ibarettir.İkinci derecede evlenmeler haric, kanuni evlenme (pehlevice, zanih-i pātihşāyihāh) ile git-gide tek evliliğe doğru yönelen evlenme menasikinde hindu adetleri hakim olmuştur.

Hala su, ateş ve toprağın kutsi unsurlarının bulaşıklığı hakkındaki yasaklara ve temiz olmayan eşya ile ve bilhassa cesetler ile temastan temizlenmek için, en ince esaslara dikkat ve itina ile riayet olunur.Hayatın bütün tezahurlerinde zerdüşti ahlak esaslarına sadıkane uyulmaktadır; sahtekarlıktan kaçınma, işlerde namusluluk, fakirlere yardım iyi itikadın değişmez kaideleridir.

Hindistan zerdüşti cemaati İran'daki dindaşlarının kaderleri ile ilgilerini muhafaza etmemişlerdir ve„ Parsian Zoroastrian Amelioration Fund“ adlı bir parsi müessesesinin müdahalesi sayesinde, Yezd ve Kirman'daki Zerdüştilerin cizye'si 1882'de İran hükümeti tarafından kaldırıldı. İran'da, dini müsamahasızlığın azalması nisbetinde, o zamana kadar mevcut olan zerdüşti cemaatleri ile temaslar artmış ve parsi cemaati, İran müslümanlarına, eski dinlerine dönmelerini tavsiye ederek, sık sık davetler göndermiştir.

Akide ile ilgili hususlarda mükemmel bir ahenk dokunulmamış bir halde muhafaza edilmiş ise de, menasik ile ilgili hususlarda münakaşalar cemaat içinde eksik değil idi ve değildir. 1686 yılında Navsāri rahipleri ile Sancān rahiplerinin hangisinin daha üstün olduğu meselesi ortaya atıldı. 18'ci asırdan beri münakaşa edilmekte olan diğer bir mesele padān (yani mukaddes ateşin nefes ile bulaşmasından sakınmak için, ağzın önüne konulan bir nevi peçe) kullanılmasının ölmek üzere bulunan ve bu suretle dindarlık kaidelerine tecavüz eden kimseler için de tatbik edilip-edilmeyeceği meselesidir. Takvim ile ilgili olup, 18'ci asrın başlarına kadar çıkan bir münakaşa daha da ciddidir; bu münakaşa parsi cemaatini iki fırkaya bölmüştür; Şahenşahiler fırkası ile Kadimiler fırkası.

Parsiler tarafından kabul edilmiş olan Avesta takvimine uygun olarak, her yıl bir çeyrek gün kaybedilmesini telafi etmek için, her 120 yılda bir ay ilave olunuyordu; fakat müslüman fethi neticesinde, takibat devrinde, bu usule riayet edilmemiştir. 1745'te bir müminler zümresi takvimde islah ihtiyacını duydu; fakat Kadimi adını alan bu zümreye ayları Hindu tarzında hesap etme usuluna sadık kalmak istiyenler ve Şahenşahi adını alanlar karşı koydular. Bunun neticesi olarak, bu sonuncular tarafından kabul edilmiş olan takvim Kadimiler tarafından kabul edilmiş olandan bir ay geç bulunmaktadır. parsiler son Sasani hükümdarının tahta çıkışından (16 haziran 632) başlayan Yezdigird tarihini takip ederler. Kaynak: İslam ansiklopedisi, Leyden tabı, mad. Parsiler, M.E.B.Y.

Pir Ali Baba
30.05.2008

[Rayver]

Saygı deger Pir Ali Baba


Pir Ali Baba'dan alıntı>

Müminler kitlesi (behadin), yeni hayatın icaplarının neticesi olan bazı kolaylıklar müstesna, zerdüştiliğin bütün menasik mükellefiyetlerine uymaktadır. Doğum, dünya nimetlerinden ayrılmayan göstermek için, evin çıplak toprağı üzerinde vukua gelmelidir. Zerdüştilikte, on ikişer iplikli altı ipten meydana gelen örgü „kusti“, muayyen yaşta (7) erkek ve kız çocuğa mobed tarafından kuşatılır. Bele üç kere dolanan bu ip, mecusi dinin esasları olan maniş-i nik „iyi düşünce“, gūş-i nik, „iyi sözl“, kuniş-i nik, „iyi iş“e işarettir. Bu ipe dört düğüm vurulur. Kusti, sadra denen kolsuz gömlek giydirildikten sonra gömleğin üstüne bağlanır.

Yukarda Parsilerin yani, meçcusi dini dedenilen Şerdüstülerin Çocuklarda Kemerbest olma yani Kutsi törenleri bizim Yolumuzda ve Bektaşiliktede var.
Yolumuzda ve Bektaşilikteki bu Kemerbest törenlerinin benzerligi ve ayrılıkları hakkında bizleri bilgilendirirmisiniz.?

Hürmetler saygılar.

[Pir Ali Baba]

Rayver

Saygı deger Pir Ali Baba

Yukarda Parsilerin yani, meçcusi dini dedenilen Şerdüstülerin Çocuklarda Kemerbest olma yani Kutsi törenleri bizim Yolumuzda ve Bektaşiliktede var.
Yolumuzda ve Bektaşilikteki bu Kemerbest törenlerinin benzerligi ve ayrılıkları hakkında bizleri bilgilendirirmisiniz.?

Hürmetler saygılar.

Cevaben:

Sevgili Rayver Can,

Zerdüştilikte, on ikişer iplikli altı ipten meydana gelen örgü „kusti“, muayyen yaşta (7) erkek ve kız çocuğa mobed tarafından kuşatılır. Bele üç kere dolanan bu ip, mecusi dinin esasları olan maniş-i nik „iyi düşünce“, gūş-i nik, „iyi sözl“, kuniş-i nik, „iyi iş“e işarettir. Bu ipe dört düğüm vurulur. Kusti, sadra denen kolsuz gömlek giydirildikten sonra gömleğin üstüne bağlanır. Böylece hırkanın sadra'den geçtiğini, kusti'nin de şedd halinde fütüvvet erbabına ve tarikatlere (Safeviye, Mevlevi, Bektaşi, Rifai ve Sadi) tarikatlere intikal ettiğini söyleyebiliriz; nitekim Bektaşilerdeki tiğ-bend'in üç düğümü de ele, dile ve bele işarettir; talibe verilen öğütler arasında dab u üç esas, „elin tek, dilin pek, belin berk tut“ tarzında telkin edilir.

Mısayiv kurumu konusuna gelince, Zerdüşt dininin ahlaki esaslarının üç ana kaidesi olan kusti merasimi, „Mısayiv“ manasına delalet etmez. Bununla beraber, her inancın kendine özgü ayrı-ayrı bir manaya delalet ettiğiğni, söyliyebiliriz.

Sevgilerimle
Pir Ali Baba